Нарты кадджытæ - Осетия и Осетины, Алания, Аланы

Нарты кадджытæ - Осетия и Осетины, Алания, Аланы http://osetins.com/ ru Нарты кадджытæ - Осетия и Осетины, Алания, Аланы http://osetins.com/yandexlogo.gif Нарты кадджытæ - Осетия и Осетины, Алания, Аланы http://osetins.com/ DataLife Engine Сæуæссæ http://osetins.com/2008/08/04/s230u230ss230.html Зынджыбардуаг Уазыкъуылдымыл арт ыскодта, æмæ артæн йæ фæздæг арвмæ цыд. Дзуæрттæ йæм ысмæсты сты, æмæ йыл Галæгонмæ бахъасткодтой: "Нал нæ уадзы цæрын йæ фæздæгæй, фæхæсс-ма йын й' арт искуыдæм". Галæгон ысдымдта, æмæ арт тынгдæр ысцырын, хъæдыл сирвæзт, кæрдæг ыссыгъди, дуртæ сырх зынг фестадысты æмæ тъæнджытæхаудтой. Фыццаг чиныг admin Mon, 04 Aug 2008 17:47:05 +0400

Зынджыбардуаг Уазыкъуылдымыл арт ыскодта, æмæ артæн йæ фæздæг арвмæ цыд. Дзуæрттæ йæм ысмæсты сты, æмæ йыл Галæгонмæ бахъасткодтой: "Нал нæ уадзы цæрын йæ фæздæгæй, фæхæсс-ма йын й' арт искуыдæм". Галæгон ысдымдта, æмæ арт тынгдæр ысцырын, хъæдыл сирвæзт, кæрдæг ыссыгъди, дуртæ сырх зынг фестадысты æмæ тъæнджытæхаудтой. Зынджы тæлмытæ цæм фæхæддзæ сты дзуæрттæм. Æмæ хъаст байдыдтой дзуæрттæ Хуыцаумæ: "Фервæзын нæ кæн ацы Зынджыбардуагæй – æмбиссыгъд фестæм, æмбиссæфт фæкодтам". – Æгъгъæд цæ фæцагътай дзуæртты, – загъта уæд Хуыцау Зынджыбардуагæн. – Мауал цæ саф! – Нæ цæ ныууадздзынæн, Хуыцау! Фæлтау, мæ цæхæрыл физонджытæ чи кæна æмæ дæуæн дæр чи кува, ахæм лæг сæвзæрынкæн дунейыл, æмæ цæ ныууадзон. – Ахæм лæг райсом фæзындзæн... Хуыцау сæумæраджы сфæлдыста цы хуызæн хъуыди, ахæм лæг, æмæ йæ Зынджыбардуагмæ æрæрвыста: – Кæрæдзиуыл нæ хæцы 'мæ йæ бахсид дæ цæхæры. Зынджыбардуаг лæджы й' арты бахсыста, сæууондоны йæ ныппæрста, æмæ лæг цъæх æндон фестади. Лæджы ном Зынджыбардуаг ысхуыдта Сæуæссæ, дунемæ сæуыскастыл кæй фæзынд, уымæн, æвæдздзæгæн. – Хуыцау дæ сфæлдыста, æз дæ м' арты бахсыстон, æмæ цæр ныр дæхицæн, – загъта Зынджыбардуаг Сæуæссæйæн. – Æз ардыгæй афтæмæй н' ацæудзынæн, – загъта Сæуæссæ. – Дæ зынгæй мын уыцы бар радт, æмæ йыл физонджытæ куыд кæнон, мигæнæнтæ йыл куыд аразон. Æмæ уæд ацæудзынæн. Зынджыбардуаг æм урс дзæнхъадуртæ-æрцъыкæхсонтæ радта Сæуæссæмæ. – Ам куы нæ уон, уæд-иу адон кæрæдзиуыл цæв, хус къæцæлтæ цыл-иу бадар, æмæ ссудздзысты сугтæ. Райсомæй цæ мæ иу фырт – Зынгæвзалы – æвзалы кæндзæн, изæрæй цыл меннæ фырт – Артæртхутæг – æртхутæг æвæрдзæн. Æмæ йын афтæмæй ахуыссæн нал уыдзæн никуы дæ зынгæн. Уыйадыл Зынджыбардуаг фæцыди уæларвмæ. Фæлæ урс дзæнхъадуртæ йæхимæ нывæрдта Сæуæссæ. Сæуæссæ куырдадз ыскодта, фæттæ дзы рацагъта 'мæ цуаныцардæй царди. Уæд та иубон ысфæндкодта Сæуæссæ цуаны фæцæуын. Бирæ фæхатти хæхты 'мæ кæмтты, фæлæ иунæг сырдыл дæр нæ сæмбæлд. Тынг ныффæллад, æмæ иуран доныбыл афынæй. Уæд фурд æрбафæйлыдта, уылæнтæ йæ хæрдмæ фехстой Сæуæссæйы 'мæ фехъал. Кæсы, æмæ иу урс саг цъитидон нуазы. Сæуæссæ йæм фæкасти 'мæ дзуры йæхинымæр: "Ай æххормагæй куы сæфын... Нæй йын ацы сагæн æнæ амаргæ". Фат ыл фæкодта, фæлæ саг йæ гуыбыныл ахуыссыд. Æмæ йæ сæрты батахти фат. Дыггаг фат фехста Сæуæссæ. Саг фæгæпласта, æмæ йæ бынты батахти фат. Æмæ саг йæхицæн æнцад-æнцой араст. Сæуæссæ дискæны: "Ай цæуылнæ лидзы мæ фатæй? Уæд та йæ ахсгæ 'ркæнон? Цæуы сындæггай йæ фæдыл Сæуæссæ, къуыппæй-къуыпмæ, халæй-халмæ, фæлæ йæм а ныр февналон зæгъгæ, уыйбæрц æввахс æм нæй бацæуæн. Сайы йæ йæ фæдыл саг. Афтæмæй йæ басайдта Зилгæцады былмæ. – Цы дæ хъæуы, мæ хур, артæйгуырд Сæуæссæ? Цы цæуыс мæ фæдыл? – дзуры йæм саг. – Сыдæй мæ уд хауы. Нæй мын æнæ сæфгæ, æмæ дын хъуамæ дæ фыдæй физонджытæ скæнон. – Уæ, ма кæ, Сæуæссæ. Ды мæ фыдæй физонджытæ не скæндзынæ, фæлтау мæм байхъус, æмæ дын цы зæгъон, уый бакæ. Æз дæн Донбеттырты мад. Ис мын иунæг чызг æмæ авд фырты. Дзæбæх лæппуйы каст кæныс, æмæ уал фæлтау ам лæу, суадз дæ фæллад. Исчи дæм зындзæн махæй æххуысмæ. Дыууæ хатты дæм рарвитдзысты хонæг, фæлæ-иу ма баком. Æртыггаг хатт дæм куы фæзына хонæг, уæд дын æнæ цæугæ нæй. Урс саг Зилгæцадмæ бахызт æмæ фæдæлдон. Сæуæссæ Зилгæцады цур баззади 'мæ та хуыссы фæлмæцыд æмæ фæлладæй. Бадзырдта Донбеттырты мад йæ хæдзармæ: – Кæм ыстут? Ныртæккæ Зилгæцады был ыстыр тыхстæй федтон иу лæджы, æмæ йæ тагъд æрбахонын хъæуы нæ фынгмæ. Стонг лæджы бафсадын удыбæстæ у. – Фæуайæд-ма исчи, æмæ йæ 'рбакæнæд, – загъта уæд хистæр Донбеттыр йæ фырттæн. Кæстæр Донбеттыр фæцырд, æмæ уайтагъд цады был балæууыд. Ауыдта Сæуæссæйы 'мæ йæм дзуры: – Табу дæхицæн. Абон нæм куывд и, æмæ дæ мæ фыд ыстыр зæрдиагæй хоны. Махæн нæ бæстыл чи цæуа, уый нын уазæг у. – Æз ам уæ куывдмæ, мыййаг, æнхъæлмæ нæ кæсын, – загъта Сæуæссæ. – Арфæ йын ракæ дæ фыдæн, æмæ йын зæгъ: "Мæ рæстæг н' амоны". Æмæ раздæхт фæстæмæ кæстæр Донбеттыр. Сæхимæ 'рцыди 'мæ загъта йæ фыдæн: – Нæ мын ракуымдта. Арфæ дын кæны 'мæ зæгъы, мæ рæстæг дам н' амоны. Уæд зæронд Донбеттыр загъта: – Чындзытæй йæм арвитут искæй. Кæстæр чындзы йæм арвыстой. Ссыди та уый дæр цады былмæ. Дæрддзæф æрлæууыд, æмæ йæм дзуры Сæуæссæмæ: – Мæ хицау куывд кæны, æмæ мæ дæумæ рарвыста хонæг. – Дæ хицауæн бузныг зæгъ. Ацæуин бæргæ, фæлæ мæ рæстæг н' амоны. Æмæ раздæхти чындз, æмæ рафæзмыдта хистæр Донбеттырæн Сæуæссæйы ныхæстæ. – Бæлвырд, цардагур æмæ йемылæг у, – загъта зæронд Донбеттыр. – Нæй гæнæн, æмæ йæм нæ чызджы арвитут сыгъзæрин бæлæгъы. Æмæ йæм радтой хъалац чызгмæ. Сбадын æй кодтой донбæлæгъы, æмæ йæ хонæг рарвыстой. Баленк æм кодта Донбеттырты чызг Сæуæссæмæ. Хæстæг æм нæ бацыд – æгъдау афтæ н' амыдта – фæлæ йæм дæрддзæфæй дзуры нымдгæнгæ: – Уæ, цы хур, цы зæд дæ? Абон мæ фыд куывд кæны, æмæ дæ хоны. Сæуæссæ йæм хæстæг æрбацыд, æмæ йæм уæд чызг хъалацнуазæн авæрдта. Æмæ загъта Сæуæссæ: – Бузныг дæ фыдæй, бузныг дæ мадæй, бузныг уе гасæй дæр! Æмæ схæцыд хъалацыл, æмæ йæ анызта йæ тæккæ бынтæм. Уæд уыцы рæстæг сæ цурты иу кæф æрбацæйленккодта. Сæуæссæ йæ ацахста 'мæ йæ нылхъывта. Хъалац сойæ айдзаг и, æмæ йæм æй авæрдта чызгмæ фæстæмæ. – Дæ нуазæн бирæ, хорз чызг! Цæуын – нал ис æндæр гæнæн! Æмæ сбадтысты чызг æмæ лæппу сыгъзæрин бæлæгъы. Зилгæцад цæ зилгæ ныххæддзæкодта Донбеттыртæм. Кæсы Сæуæссæ, æмæ авд лæппуйы архайынц кæрты, уæларт агты дон æхсиды. – Цы ми кæнынц уыцы æвзыгъд лæппутæ 'мæ чи сты? – афарста Сæуæссæ чызджы. – Уыдон ме фсымæртæ сты. Куывдæн кусæртытæ кæнынц. – Уæд уæртæ уыцы сылгоймæгтæ та чи сты? – Уыдон та мæ чындзытæ сты. Кæрдзын кæнынц. – Сæ фарсмæ уыцы ус та чи у? – Уый та нæ мад у. Фынгтæ æвæры. – Уæлейыбадæг – уый та чи у? – Уый та нæ фыд у. Цалынмæ уыцы ныхæстæ кодтой чызг æмæ лæппу, уæдмæ сыгъзæрин бæлæгъ бахæстæг Донбеттыртæм. Рахызтысты бæлæгъæй Донбеттырты чызг æмæ Сæуæссæ. Чызг хъалац балæвæрдта йæ фыдмæ. Сойцард фæкæнæд, сойцард, зæгъгæ загъта Донбеттырты хистæр. Арфæ цын ракодта сеппæтæн дæр Сæуæссæ. Æрбадын æй кодтой фынгыл, æмæ йыл узæлынц. Бур физонджытæ хъармæй-хъарммæ хастой фæсивæд, сау бæгæны сырсыр кодта къусты. Уæд зæронд Донбеттыр, йæ къухы хъалац, афтæмæй ракуывта. Хæрынтæ 'мæ нуазынтæ систой бадтыадæм. Фæлæ Сæуæссæ йæхиуыл хæцыд – бирæ нæ хордта 'мæ бирæ нæ нызта. Зæронд Донбеттыр æй афарста Сæуæссæйы: – Цы Хуыцау дæ 'рбахаста, хорз лæппу, Зилгæцадмæ? – Сырдагур рацыдтæн, – загъта Сæуæссæ. – Ницæуыл сæмбæлддæн. Стæй иу урс саг ауыдтон. Дыууæ хатты йæ фехстон фатæй – нæ мын фæцæф и, æмæ йæ уæд æртыггаг хатт нал фехстон. Æрцахсынмæ йæ хъавыдтæн, фæлæ мын уымæй дæр ницы рауад. Фæрсæгау та йæм дзуры зæронд Донбеттыр: – Æвæдздзæгæн, исты хорздзинадмæ 'нхъæлмæкæсыс, лæппу... – Хуыцауы куы бафæндид. Фæлæ уый сымахæй аразгæ у. Мæн ардæм сыгъзæрин бæлæгъы чи 'ркодта, уый у, бæргæ, мæ бæллиц, цæуыл цæуы ныхас, уый. Æмæ уæд фæрсынц Донбеттыртæ сæ чызджы: – Уазæг сæмбæлд нæ куывды. Дæумæ 'рцыди, куыд æмбарæм, афтæмæй. Æмæ йын цы ком радтæм? Чызг ныфсæрмы. Дзургæ ницы скодта, фæлæ йын йæ зæрдæ цы бамбарын хъуыд! Донбеттыртæн сæ куывд чындзæхсæвмæ разылд. Æнæхъæн къуыри нæ рауагътой сæ уазæджы. Иннабонæй иннабонмæ нæ систой сæ фынгтæ. Стæй цæ Зилгæцады былмæ фæхæддзæкодтой Донбеттыртæ сæ хо 'мæ Сæуæссæйы. Цард цыл бацайдагъ уыйфæстæ Сæуæссæ 'мæ Донбеттырты чызгыл, æмæ цын райгуырди æртæ фырты: Борæ уыди сæ хистæр, Дзылæу – астæуггаг, æмæ Болатбæрзæй – сæ кæстæр. Афтæ, гъе, равзæрдысты Нартæ.

Нарты Борæ http://osetins.com/2008/08/04/narty-bor230.html Нарты Борæ Сæуæссæйы хистæр фырт уыди. Æмæ цуаны фæцыди иу хатт. Бахæддзæ фурды былмæ, æмæ, мæхи æрыхсон куыд загъта, афтæ йæ Донбеттыртæ ауыдтой æмæ йæм дзурынц: – Уæ, Борæ, нæ хæрæфырт! Дæлимонтæ дæ ахсдзысты, сæ дон цын ызмæнтыс... – Æрцахсæнт мæ! Фæлæ ма ме фсымæрты куы фенин... Дзылæу чысыл у, Болатбæрзæй – æнахъом. – Уыдонæн ма тæрс... Фыццаг чиныг admin Mon, 04 Aug 2008 18:00:54 +0400

Нарты Борæ Сæуæссæйы хистæр фырт уыди. Æмæ цуаны фæцыди иу хатт. Бахæддзæ фурды былмæ, æмæ, мæхи æрыхсон куыд загъта, афтæ йæ Донбеттыртæ ауыдтой æмæ йæм дзурынц: – Уæ, Борæ, нæ хæрæфырт! Дæлимонтæ дæ ахсдзысты, сæ дон цын ызмæнтыс... – Æрцахсæнт мæ! Фæлæ ма ме фсымæрты куы фенин... Дзылæу чысыл у, Болатбæрзæй – æнахъом. – Уыдонæн ма тæрс... Æмæ Дæлимонтæ, æцæгæй дæр, февзæрдысты Борæйы цур, æрцахстой йæ, æмæ йæ фæрсынц: – Цæмæн нын ызмæнтыс нæ дон? – Дон цæугæ у. Цы сызмæстон, уый аласдзæн. Февнæлдтой йæм уæд, æмæ йæ Дæлимонбæстæм фæхастой. Бабастой йæ уым иу дурдзæджындзмæ 'мæ тæрхон кæнынц. – Цы ма йæм кæсæм? – зæгъынц иутæ. – Цы йыл тагъдкæнæм? Ахъазæм уал дзы, – зæгъынц иннæтæ. Дæлимонтæ Борæйæ хъазын байдыдтой. Чи йыл бырон бакалы, чи – дон. Чи та йыл дур баппары. – Хорз дæм кæсы нæ цард? – фæрсынц æй Борæйы. – Уас хорз – уæ хæдзар, кæд мæ бастæй цы дарут! Тохъхъыл нæ дæн, мыййаг, æмæ нæ фæлидздзынæн. Суагътой дурдзæджындзæй Борæйы. Уый йæ кард фелвæста æмæ цæ басырдта. Кæй кæм æййæфта, уым æй дыууæ кодта. Дæлимонтæ сæ сæр æфснайыныл фесты. Фæлæ ма цæ кæм уагъта! Дæлимонты хистæр æргъæусынтæгыл хурмæ хуыссыд, æмæ йæм Борæ бауад. Йæ сæрыхъуынтыл ын ысхæцыд, æмæ йын афтæ: – Тагъд мын Нартыбæстæм фæндаг бацамон! Дæлимонты хистæр нырдиагкодта: – Уадзгæуал мæ скæн. Стæй дæ уæд арвы кæронмæ дæр фæкæндзынæн. – Уадзгæ дæ не скæндзынæн – æууæнк уыл нæй сымахыл! – Уæдæ мыл бæхбадт акæн. Дæлимонты хистæрыл бæхбадт акодта Борæ. Æмæ йæ ахаста йæ уæлæ дæлимонты хистæр. Уайтагъд æй сурмæ схæддзæкодта, æмæ йæм дзуры: – Гъа, ныр дæхæдæг ацу. Борæ ныууыгъта дæлимонты хистæры йæ сæрыхъуынтæй, æмæ дзы æртæ 'рдуйы аззад йæ къухы. Дæлимонты хистæр донмæ базгъордта 'мæ загъта: – Уыцы æртæ хъуыны доны баппар! Кæннод мæ дæлимонтæ сæхимæ нал бауадздзысты! – Зæрдæрисгæ кæд дæ, уæд дæ æнæ уыцы хъуынтæ дæр бауадздзысты. Кæннод рацу, æмæ мæ зæронд фыд Сæуæссæйæн дондæдтæг у. Дæлимонты хистæр ницуал загъта, æмæ араст Дæлимонбæстæм. Борæ сæхимæ 'рцыди, æмæ йæ фыды кæугæ æрæййæфта. – Цы кæуыс уый, баба? – Куыд нæ кæуон? Д' ацыды фæстæ Буртæг ам уыди, æмæ дын дæ кæстæр æфсымæрты фæхаста. – Æ, куыдзæй цы куыдз райгуырд, уыцы Буртæг! Къахæй цæуин, æмæ кæд фæхæддзæуыдзынæн? Бæх та ахæм кæм и, æмæ мæн Буртæджы бæстæм чи фæхæсса! – Бæх бæргæ ис, фæлæ бæхæн барæг хъæуы. Дæлæ ныггæнды йæ фаджыс хæры. Ралас æй, æндæр дæ ницы хъæуы. Борæ ныггæнды дуар басаста. Бæх æм ракасти 'мæ йын афтæ зæгъы: – Дæ цæрæнбон бирæ, мæнæн ма рухсыцъыртт чи фенын кодта! Æмæ йæ раласта Борæ ныггæндæй, æмæ йæ арыхъæхсад ныккодта доны. Саргъ ыл сæвæрдта 'мæ та фæрсы Сæуæссæйы: – Æппын, цæмæй хæцыддæ, ахæмæй дæм ницыуал баззад? – Дæ разы фæстарваз – мæ кард, къуымрæбын – мæ фат æмæ ме рдын. Борæ цæ райста. Йæ бæхыл абадт, æмæ фæраст и. Æмæ смидæг и Буртæджы 'фсады 'хсæн. Райдыдта цæ цъыччытæкæнын, фæлæ Буртæджы 'фсад хъæды сыфтæрæй фылдæр уыдысты. Бон-изæрмæ фæхæцыди, æмæ стæй сæ хæст ныууагътой. Борæйы йæ бæх аскъæфта, æмæ йæ цъитидонмæ схаста. – Хъусыс, Борæ? – загъта бæх. – Дæлимонты хистæры сæрыхъуынтæй иу дæ карды фистоныл атух. Æмæ дын уæд хæцын фенцондæруыдзæн. Борæ дæлимоны сæрыхъуын йæ карды фистоныл атыхта, æмæ та дыггаг бон дæр ысхæцыди Буртæджы 'фсадимæ. Æфсад куынæг байдыдтой, æмæ Буртæгæндæр йæ ныфс къаддæр кодта. Буртæджы 'фсад та сæхи фидæрттæм байстой. Æмæ та йæм йæ бæх дзуры Борæмæ: – Дæлимонты хистæры сæрыхъуынтæй дыггаг дæр æрбатух дæ кардыфистоныл. Борæ дыггаг сæрыхъуын дæр æрбатыхта йæ карды фистоныл. Æмæ фидæрттыл ысхæцыди. Буртæг æй ауыдта, æмæ йæ хъару 'рсасти. Ай мæ нал ныууадздзæни зæгъгæ загъта йæхинымæр, æмæ рарвыста Борæмæ: – Бафидауæм, Борæ! – Нæ бафидаудзынæн! Буртæгæн æфсæнмæсыг уыди, æмæ уым йæхи бамбæхста. Уæд та йæм йæ бæх дзуры Борæмæ: – Æфсæнмæсыг æнцонсæттæн нæу. Фæлæ дæлимонты хистæры сæрыхъуынтæй æртыггаг æрду дæр дæ кардыфистоныл абæтт. Борæ æртыггаг æрду дæр карды фистоныл æрбатыхта, æмæ æфсæн мæсыджы къултæ уисы лыг æркодта кард. Буртæг уый куы федта, уæд йæ ныфс æрсасти бынтондæр æмæ загъта: – Бафидауæм, Борæ! Ард дын хæрын: Нарты зæххыл нал ацæудзынæн. Борæ йæм дзуры: – Тагъд, ме 'фсымæртæ кæм ысты, уый мын зæгъ! – Тарстæн цын, æмæ цæ бамбæхстон. Фæлæ ныртæккæ ам уыдзысты. Æмæ цæ 'рбакодтой Дзылæу æмæ Болатбæрзæйы. Борæ йæ разæй ыскодта Буртæджы рæгъæуттæ. Ракодта йæ дыууæ 'фсымæры дæр, æмæ Нартæм æрхæддзæ сты. Зæронд Сæуæссæ фæцинкодта йæ фырттыл, æмæ цæм дзуры: – Уæ, мæ хъæбултæ, иугай ма цæут – гуымирты дуг у! Кæд цæут, уæд иумæ! Куыд æм нæ байхъуыстаиккой йæ фырттæ Сæуæссæмæ! Уæдмæ Дзылæу æмæ Болатбæрзæй дæр фæхъомыл ысты. Æмæ цуаны цыдысты иумæ æртæ лæппуйы. Иумæ куыстой сæ фыды куырдадзы. Хъæбæрдуры мыггæгтæ донау тайын кодтой сæ куырдадзы, æмæ арæзтой æрттигътæ 'мæ кæрдтæ. Скодтой цирхъ Сæуæссæйæн, уарт æмæ згъæргуыр. Скодтой хъæдын дзывырæн æфсæн фындз. Æмæ зарыдысты лæппутæ сæ куырдадзы: Бандидзæм æфсæнкæрдтæ, бандидзæм, Æфсæндзывырæй хуым бакæнæм. Бандидзæм нæ цирхъытæ уæларвон зынгæй. Бандидзæм ызгъæргуыртæ, бандидзæм. Карды цæфæй лыг ма кæной, бандидзæм. Фаты нæмыг цæ ма хиза, бандидзæм. Лæппутæ дуртæй кодтой æфсæн, æфсæйнагæй та хæцæнгарз арæзтой.

Буртæджы хæст http://osetins.com/2008/08/04/burt230dzhy-kh230st.html Буртæг уыди Нартæн цыфыддæр ызнаг. Райдыдта иу бон æфсад æмбырдкæнын, æмæ загъта: "Нарты Борæйæ мæ маст куы нæ райсон, уæд мæрдты бæсты авд марды кæндзынæн". Æнæхъæн афæдз фæцæттæкодта йæ бирæ 'фсад. Афæдзы фæстæ цæ Лæхъыбыдырмæ фæкодта. Уым цæ фæлварын байдыдта. Æмæ цыл йæ зæрдæ куыддæр фæдардта, афтæ 'рбарвыста Нарты Борæмæ: – Мæ мастæн маст исын, ма мæ бамбæхс! – Ау, æмæ фидауын куы домдтай дæхæдæг. Тыхкæнынмæ дæр дæхæдæг куы цыддæ! – Д' ард дæхи уæд! Фæлæ абон майрæмбон, иннæ ацафонмæ, мæнæй цы рæгъæуттæ фæтардтай, уыдон æртывæрæй куыддæр не рырвитай, афтæ дæм фæцæуын! – Рæгъау нал фендзынæ. Тыхæй ц' ахæссай, уый дæр фендзыстæм! Фыццаг чиныг admin Mon, 04 Aug 2008 18:24:15 +0400

Буртæг уыди Нартæн цыфыддæр ызнаг. Райдыдта иу бон æфсад æмбырдкæнын, æмæ загъта: "Нарты Борæйæ мæ маст куы нæ райсон, уæд мæрдты бæсты авд марды кæндзынæн". Æнæхъæн афæдз фæцæттæкодта йæ бирæ 'фсад. Афæдзы фæстæ цæ Лæхъыбыдырмæ фæкодта. Уым цæ фæлварын байдыдта. Æмæ цыл йæ зæрдæ куыддæр фæдардта, афтæ 'рбарвыста Нарты Борæмæ: – Мæ мастæн маст исын, ма мæ бамбæхс! – Ау, æмæ фидауын куы домдтай дæхæдæг. Тыхкæнынмæ дæр дæхæдæг куы цыддæ! – Д' ард дæхи уæд! Фæлæ абон майрæмбон, иннæ ацафонмæ, мæнæй цы рæгъæуттæ фæтардтай, уыдон æртывæрæй куыддæр не рырвитай, афтæ дæм фæцæуын! – Рæгъау нал фендзынæ. Тыхæй ц' ахæссай, уый дæр фендзыстæм! Тынг ысмæсты ис Буртæг Борæмæ, æмæ йæхи цæттæкодта майрæмбонмæ. Нартæ дæр зыдтой сæ хабар, æмæ 'рфидаркодтой сæхи сæ фидæртты. Буртæг карз лæг уыди. Йе фсадæй чи н' арæхсти, уый сæр-иу акъуырдта, æмæ йæ фатæхстмæ æвæрынкодта. Иуахæмы рабырста, æмæ Буртæджы 'фсад бæстæ сæ сæрыл хастой. Æртыхстысты Нарты фидæрттыл. Æмæ йæм барвыста Буртæг Борæмæ: – Æддæмæ ракæс, æмбæхсгæ ма бакæн! Борæ йæм рацыди 'мæ загъта: – Й' ардæй басудзæд, махæй йæ дзырд чи фæмæнгкæна! Н' адæмы цæуыл цæгъдæм? Нæ дыууæ бавзарæм нæ тыхтæ. Чи басæтта, уый сæр ралыгкæнæд æфсад. Буртæг "нæ" зæгъын нæ бафæрæзта, æмæ Борæимæ хæцынтæ систой. Буртæджы 'фсад иуырдыгæй уыдысты, Нартæ – иннæрдыгæй. Æмæ фæхæцыдысты бон-изæрмæ. Изæры сæ хæст ныууагътой, æмæ фæйнæрдæм фæцыдысты. Дыггаг бон дæр та схæцыдысты, æмæ суанг талынгмæ ахаста сæ хæст. Талынджы та ныууагътой сæ хæцын, æмæ алчи йæ бынаты 'рлæууыд. Буртæг фæсидти йæ цумагæнæгмæ 'мæ йын афтæ зæгъы: – Нарты Борæмæ бацу 'мæ базон, йе згъæр ма йын йæ буар кæм не мбæрзы, уый. Цумагæнæгыл цы бон уыди, æмæ бацыди Борæмæ. – Дæ фыдæхæй фесæфон! Донхæссæг дын ныллæудзынæн. Æрмæст мæ маргæ ма акæн. – Чи дæ, уый уал зæгъ, – дзуры йæм Борæ. – Æз дæн Буртæджы 'фсадæй, фæлæ дзы ралыгътæн – нæ мæ фæнды хæцын Нартимæ. Борæ йын ницæмæ 'рдардта йæ ныхæстæ. Фæлæ Буртæджы цумагæнæг аивæй хъахъхъæдта Борæйы, æмæ базыдта, ызгъæр ын йæ дæлæрмттæ кæй не мбæрзы. Иу æхсæн цумагæнæг йæхи фынæйæфсон ыскодта. Стæй фæсвæдты сындæггай ахъуызыди 'мæ фехъусынкодта Буртæгæн: – Дæ фыдæхæй фесæфон, мæ паддзах! Борæйæн йе згъæр йæ дæлæрмттæ не мбæрзы. Æртыггаг бон дæр та схæцыдысты, æмæ Борæ Буртæджы цумагæнæджы ауыдта. – Æ, уæртæ фæлдыст! Дæхи ме уазæг куы кодтай, æмæ дæхæдæг ам куы дæ! Борæ фæмæсты æмæ Буртæджы й' арцыл систа. Стæй арцысыдз зæххыл æрсагъта, йæхæдæг цумагæнæджы басырдта, æмæ йын йæ сæр акъуырдта. Сæр атылди, æмæ гуымирты хистæр Æвдзæрæны раз банцади. Æвдзæрæн сæрыкъуыдыр систа, æрысмыста йæм, загъта: – Ай Нарты Борæйы кæрддзæф у. Нал бахаста Нартæм йæ ныфс Æвдзæрæн, æмæ мæстæймæлгæ, тъæппытæхаугæ 'рцыди сæхимæ.

Æвдзæрæны хæст http://osetins.com/2008/08/06/198vdz230r230ny-kh230st.html Æвдзæрæн йæхицæн бынат нал ардта 'мæ загъта: "Нарты Борæмæ фæцæуон фидыды алдзæн, стæй йæ хинæй ныммардзынæн". Сбадти йæ дынджырхъусджын бæхыл, æмæ рацæуы. Фæндагыл хъуыдытæкæны: "Ныр мæ йæхимæ куы нæ бауадза, æмæ мæ ку' амара! Уæд мæ худинаг ныхъхъæруыдзæн, йæхи къухæй йæхи амардта зæгъгæ. Цæй, кæд ахæм нæ разынид." Фыццаг чиныг admin Wed, 06 Aug 2008 23:14:37 +0400

Æвдзæрæн йæхицæн бынат нал ардта 'мæ загъта: "Нарты Борæмæ фæцæуон фидыды алдзæн, стæй йæ хинæй ныммардзынæн". Сбадти йæ дынджырхъусджын бæхыл, æмæ рацæуы. Фæндагыл хъуыдытæкæны: "Ныр мæ йæхимæ куы нæ бауадза, æмæ мæ ку' амара! Уæд мæ худинаг ныхъхъæруыдзæн, йæхи къухæй йæхи амардта зæгъгæ. Цæй, кæд ахæм нæ разынид." Цæуы Æвдзæрæн. Уагуадзæн афонты 'рбахæддзæ и. – Борæ, ракæс æддæмæ! Борæ Æвдзæрæны хъæрмæ рауади. – Фыдæхы уохыл кæд дæ, уæд мæм фæлæу. Кæд хорзы уохыл, уæд мидæмæ рахиз. – Фыдæхæй хорз хуыздæр у. Уый тыххæй дæм æрцыддæн иунæгæй дæр. – Мæ Хуыцау – ме вдисæн. Хæрзгæнæгæн æз хорзы бацæуын кæддæриддæр, – фæлæ фыдгæнæгæн дæр аггаг фæвæййын. – Уæдæ мын хорзырдæм фысым фæу. Æмæ Æвдзæрæн бацыди мидæмæ, арфæ ракодта, æмæ уырындыхъ ыздухгæ бандоныл рабадти. Борæ дæр йæхи 'руагъта йæ цуры. Борæйы мад цын сæ разы фынг авæрдта, æмæ цыл уызæлы. Фæсхæрд æм дзуры Борæ Æвдзæрæнмæ: – Фыдæхы уохыл мæм кæй не рцыддæ, уый тыххæй – дын мæ лæвар. – Цы мын лæваркæныс? – Мæ бæх. – Бæх дæхи уæд! Ахæм сугхæссæнтæй фæлмæцыд дæн. – Уæд та дын мæ фат. – Уыцы фæныкысхъауæнтæй дæр мæ къона дзаг у. – Уæд та дын – мæ кард. – Фенын-ма мын æй кæн. Борæ йæм йæ кард радта. Æвдзæрæн фестади, кард куы райста, уæд. – Хæрæг-цыдæр! Ды æцæгæй афтæ фенхъæлдтай, æмæ дын æз дæ кæрдзын хæрынмæ 'рцыдтæн? Æз дæ марынмæ фæзынддæн. Æвдзæрæн кард фæхаста. Фæлæ йæм Борæ фæцырди, артдзæстæй йæм æртыскæн фелвæста 'мæ йæм æй фæдардта. Æвдзæрæн æртыскæн атæхынкодта. Дыггаг цæфæн æм ныстуан фæдардта Борæ. Æвдзæрæны кард рæхысыл атыхсти, æмæ йыл Борæ йæхи ныццавта Æвдзæрæныл. Йæ быны йæ ракодта 'мæ йæм арцы фындз ныддардта. – Йæ-й-йи, ма мæ амар! Æз дæ мад, дæ фыды уазæг! Нал дæ бахъыгдардзынæн, – лæгъстæмæ фæци Æвдзæрæн. – Дæуыл æууæнк нæй. Мæхи хæдзары мæ марынмæ кæм хъавыддæ, уым мæ æддæ бынтонæнцад нал ныууадздзынæ. Æмæ й' арц ныссагъта Борæ Æвдзæрæны риуы.Стæй йын фурды баппæрста йæ мард.

Нарты мады мæлæт http://osetins.com/2008/08/06/narty-mady-m230l230t.html Бонтæ цыдысты 'мæ ивгъуыдтой азтæ. Рарынчын Нарты мад – Донбеттырон, æмæ амард. Тынг ыл фæхъыгкодтой бинонтæ. – Мады ад – ныфсдæдтæг, мады уарзт – тыхдæдтæг, – дзырдтой йæ фырттæ. - Рухсаг у, нæ мад! Фыццаг чиныг admin Wed, 06 Aug 2008 23:16:49 +0400

Бонтæ цыдысты 'мæ ивгъуыдтой азтæ. Рарынчын Нарты мад – Донбеттырон, æмæ амард. Тынг ыл фæхъыгкодтой бинонтæ. – Мады ад – ныфсдæдтæг, мады уарзт – тыхдæдтæг, – дзырдтой йæ фырттæ. - Рухсаг у, нæ мад! Стыр зæппадз ын сарæзтой. Бавæрдтой дзы сæ мады, æмæ зæппадзы ныхыл æрттиваг болат ныссагътой. Сæ мады номыл фехстой арвмæ æфсæнфæттæ. Фæттæ хурыл сæмбæлдысты, æмæ хур æрдынæг æркодта зæппадзыл.

Борæйы чындзæхсæв http://osetins.com/2008/08/06/bor230jjy-chyndz230khs230v.html Борæ уыдис цуаны Талмыхъæды. Ницæуыл сæмбæлди 'мæ рæгътыл фæстæмæ раздæхти. Хæхты тигътыл æфцджытæм æрхызти. Æфцджытæй – уæлвæзтæм, стæй къуылдымтæм æмæ дæлбылтæм æрцыди. Хъæды кæрон æрлæууыд, суадонмæ ныккасти 'мæ ауыдта иу æхсинæг ыстæхгæ. Æхсинæг æй йæ фæдыл асайдта хæхтæм. Борæ цæуы æхсинæджы фæстæ гурæй-гурмæ, æмæ уалынджы иу хохмæ бахæддзæ сты. Хох уыди хъæдæй æмбæрзт. Хъæд та ахæм уыд, æмæ дзы калмæн абырæн нæ уыди, маргъæн – атæхæн: æгæндæг хъæд. Уæд арвы дуар байгом и, æмæ æхсинæг фæтары. Борæйæн ацæуæн нал уыди. Йæхи 'руагъта нæзыбæласы бын хъуынакæрдæгыл æмæ дзалафæсалыл. Стæй тарф фынæй аци. Фыццаг чиныг admin Wed, 06 Aug 2008 23:18:36 +0400

Борæ уыдис цуаны Талмыхъæды. Ницæуыл сæмбæлди 'мæ рæгътыл фæстæмæ раздæхти. Хæхты тигътыл æфцджытæм æрхызти. Æфцджытæй – уæлвæзтæм, стæй къуылдымтæм æмæ дæлбылтæм æрцыди. Хъæды кæрон æрлæууыд, суадонмæ ныккасти 'мæ ауыдта иу æхсинæг ыстæхгæ. Æхсинæг æй йæ фæдыл асайдта хæхтæм. Борæ цæуы æхсинæджы фæстæ гурæй-гурмæ, æмæ уалынджы иу хохмæ бахæддзæ сты. Хох уыди хъæдæй æмбæрзт. Хъæд та ахæм уыд, æмæ дзы калмæн абырæн нæ уыди, маргъæн – атæхæн: æгæндæг хъæд. Уæд арвы дуар байгом и, æмæ æхсинæг фæтары. Борæйæн ацæуæн нал уыди. Йæхи 'руагъта нæзыбæласы бын хъуынакæрдæгыл æмæ дзалафæсалыл. Стæй тарф фынæй аци. Дыггаг хатт та байгом и арвы дуар, æмæ дзы ракалди урс фæлм. Фæлæ та бæстæ æрымбæрзта ногæй, æмæ та арвы дуар ахгæдта фæстæмæ. Фæлмæй лæг йæ фæндаг нал æвзæрста. Стæй та фегом и арвы дуар, æмæ бæстæ райхъал. Мæргътæ зарынтæ систой, фырцинæй хæрдмæ хаудысты сырдтæ, бæстæ ныррухс. Дæтты хъæр айзæлди дардыл, æмæ урс фынг калгæ, абухгæ, лæгæрстой хæххон дæттæ размæ. Борæ фехъал и, акасти фæйнæрдæм, æмæ та ногæй ауыдта æхсинæджы. Уæд æхсинæг фæлмы астæумæ йæхи систа 'мæ фестади чызг. Стæй та ногæй æхсинæг фестад. Фæлмы хуылфы зилгæ ацыди 'мæ сфардæг уæларвмæ. Уыйфæстæ фæлм апырх и, æмæ та арв ирдæй разынд. Æмæ цавæрдæр сусæг фæнд сæвзæрд уæд Борæйæн йæ зæрды... Борæ уым баззади æнæхъæн къуыри. Къуырийы фæстæ сæхимæ 'рцыд, æмæ зилын байдыдта минæвæрттыл. Авд бонмæ авд хистæры ссардта. Кусарт цын акодта. Физонæггаг рахиз фарсæй, фондз фæрсчы йæ уæлæ, афтæмæй цæ 'рбалыгкодта. Ронг дæр нывæрдта 'мæ нысанбынатмæ 'рцыдысты. Уым физонæджы тæф ысуагътой æмæ карз ронгæй Хуыцаумæ скуывта хистæр зæронд лæг: – Табу дæхицæн, иунæг Хуыцау! Цы хъуыддаджы фæдыл цæуæм, уый нын хорзæн фæуæд! Уастырджи, нæ фарс фæу, æмæ нын нæ зæрдæ барухскæн! Борæ цæмæ бæллы, уый бафтæд йæ къухы! Уоммен зæгъгæ загътой иннæтæ. Уæд базмæлыди сау зæхх, бæлæстæ цы уыдысты, иу ахæм ма сырæзтысты. Сæлфынæг дымгæ уызæгау кодта. Арвы дуар фегом, æмæ хæд-зилгæ асин февзæрд сæ разы. Борæ 'мæ йæ минæвæрттæ асиныл абадтысты, æмæ цæ уый уæларв урс суадоны раз æрывæрдта. Араст ысты минæвæрттæ Хуыцауы кæртмæ. Арвыцæрджытæ цæм æнхъæлмæкастысты. Уæд цын сыстадысты сæ бынæттæй. Æрбадын цæ кодтой уазджыты – фынгтæ сæ бацыдмæ цæттæ уыдысты. Рацыди иу рæгъ, дыггаг, уыйфæстæ æртыггаг рæгъ дæр. Боныфæстагмæ бафидыдтой, æмæ Хуыцау йæ хæрæфыртæн ыстыр лæвæрттæ ракодта. Нартæ сæ чындзы рахастой, æмæ 'рфардæг ысты хæд-зилгæ асиныл зæхмæ. Куыд æввахскодтой зæхмæ, афтæ æрдз хъæлдзæгдæр кодта. Мæргъты мыггаг сæ сæрмæ тахти. Зæххыл рахызтысты, æмæ уæд та алымыггаг сырд систой цæуынтæ семæ. Нартызæхмæ 'рхæддзæ сты. Борæ ахæм чындзæхсæв ыскодта, æмæ иуы дæр æнæ 'рхонгæ нал фæци. Алчидæр ын арфæтæкодта. Æнæхъæн къуыри н' аскъуыди Борæйы чындзæхсæв. Хъæды сырдтæ 'мæ мæргътæ дæр кæрæдзимæ нал февнæлдтой уыцы къуыри. Ахæм номхæссæны фынгæвæрд уыди Борæйы фынгæвæрд. Къуырийы фæстæ алчи йæ фæрныг хæдзармæ фæцыди. Борæ та Хуыцауы хæрæфыртимæ цæргæйæ баззад.

Дзылæу http://osetins.com/2008/08/06/dzyl230u.html Сæуæссæйы дыггаг лæппу Дзылæу уыди, æмæ цуаны цæуын сегасæй фылдæр уарзта. Иубон фæцыди иу бæрзонд хохы сæрмæ, афæлгæсыд, фæлæ ницæуыл æрхæцыд йæ цæст. Хъæдырдæм акасти, æмæ хъæды бæлæстæ бындзарыл нызмæлынц, чи та хъил авæййы 'мæ афæлдæхы. Диссаг æм фæкаст Дзылæумæ, æмæ диссаг дæр куыд нæ уыди, æмæ загъта: "Ноджы ма бакæсон". Æмæ федта дыууæ сæрджын саджы. Сæ сытæй кæрæдзийы гуымскодтой сагтæ, æмæ сæ сыты къуыртцытæй ком арыдта, бæстæ æрвнæрæгау кодта. Сагтæ сæ хæцын нæ уагътой, пырхкодтой сæ сæфтджыты бын дуртæ, æмæ сæ рыг арвыл æмбæлди. Уæд сæхи рахастой хæцгæ-хæцын. Ныффуттытæласынц, æмæ дон уысммæ йæ цыд фæуыромы. Сæ хид цъыккæны. Хъæдмæ та сæхи байстой, бæлæстæ цыл фæлдæхтысты 'мæ пыхсы стыхстысты. Стæй сæ дыууæ дæр бæласы саджилæджы ныффидар ысты, æмæ цын ацæуæн нал уыди. Фыццаг чиныг admin Wed, 06 Aug 2008 23:24:30 +0400

Сæуæссæйы дыггаг лæппу Дзылæу уыди, æмæ цуаны цæуын сегасæй фылдæр уарзта. Иубон фæцыди иу бæрзонд хохы сæрмæ, афæлгæсыд, фæлæ ницæуыл æрхæцыд йæ цæст. Хъæдырдæм акасти, æмæ хъæды бæлæстæ бындзарыл нызмæлынц, чи та хъил авæййы 'мæ афæлдæхы. Диссаг æм фæкаст Дзылæумæ, æмæ диссаг дæр куыд нæ уыди, æмæ загъта: "Ноджы ма бакæсон". Æмæ федта дыууæ сæрджын саджы. Сæ сытæй кæрæдзийы гуымскодтой сагтæ, æмæ сæ сыты къуыртцытæй ком арыдта, бæстæ æрвнæрæгау кодта. Сагтæ сæ хæцын нæ уагътой, пырхкодтой сæ сæфтджыты бын дуртæ, æмæ сæ рыг арвыл æмбæлди. Уæд сæхи рахастой хæцгæ-хæцын. Ныффуттытæласынц, æмæ дон уысммæ йæ цыд фæуыромы. Сæ хид цъыккæны. Хъæдмæ та сæхи байстой, бæлæстæ цыл фæлдæхтысты 'мæ пыхсы стыхстысты. Стæй сæ дыууæ дæр бæласы саджилæджы ныффидар ысты, æмæ цын ацæуæн нал уыди. Дзылæу бæрзонд хохæй йæхи рахста, уæрдæг абыдта, æмæ цын сæ сытæ фидар абаста 'мæ сеггой абадти. Сагтæ фæтарстысты. Сæхиуыл ахæцыдысты, æмæ бæлас атыдтой. Семæ йæ ахастой æд уидæгтæ, æмæ Дзылæу дæр – сеггой. Дзылæу уæрдæхæй сагты йæхимæ 'лхъывта. Фæлæ тарст сагтæн сæ бон нал уыди сæхи уыромун, æмæ дымгæйау тахтысты. Комы бацыдысты. Уым уыдис æртæ гуымиры галуан. Бæрзонд, дурæй амад æртæ æмбонды ныззылди й' алыварс. Фыдздзаджы сæрты багæпкодтой. Дыггаг æмбонды сæрты дæр бахызтысты. Фæлæ æртыггаг æмбондыл хизгæйæ бæлас фæфидар и систыл, æмæ нал афæрæзтой ахизын. Æрсабыр ысты, æмæ Дзылæу зæгъы: – Уæ, фыдбылызы сагтæ! Ай мæ кæдæм æркодтат, кæй æмбондтæ сты адон? – Уæдæмæ нæ ды кæдæм æркодтай? Ныр мах дæр сæфт, æмæ – дæхæдæг дæр. Æртæ гуымирæн диссаджы рæсугъд хо уыди – Æдзæдзымæсыгæй касти. Дзылæу йæ рыгтæ цагъта, æмæ йыл чызг худти. – Уо, уæлæ 'хсинæг! – дзуры йæм Дзылæу. – Цæй зæрдиагæй худыс? Ам цæрæг уыдзынæ, æмæ дæм æппын доныкъус нæ разындзæн? Мæхи æрыхсон. Чызг йæ худын фæуагъта. Æдзæдзымæсыгæй æрхызти. Даргъ хъуывгъаны йын дон рахаста. Дзылæу йæхи æрыхсадта, æмæ бакасти чызгмæ. Йæ зæрдæмæ фæцыди 'мæ дзуры: – Тæхуды фæуа, ды кæй хай фæуыдзынæ, кæй къуымты разилдзынæ дæ цъылынимæ! Чызг фефсæрмы и. Хъуывгъан уым фæуагъта, æмæ та Æдзæдзымæсыгмæ балыгъды, йæ сæрмæ сызгъордта мæсыгæн, æмæ йæм радзырдта уырдыгæй: – Йæ, дæлæ лæппу, тагъддæр цу! Ме фсымæртæн се рцæуынафон у. Ам дæ æрæййафдзысты, æмæ дæ бахсындзысты. Дæ сагты дæр дын ысфизонæгкæндзысты. – Уæд та мын бæндæны скъуыддзаг авæр сæрбосæн. Чызг æм сæрбос æрæппæрста. Дзылæу сагтæй бæлас фæхицæнкодта, æмæ та дзуры чызгмæ: – Зæгъ-ма, æхсинæг, кæд ма дæ фендзынæн? – Æргом дын куы зæгъон, уæд мæ зæрдæмæ фæцыдтæ. Фæлæ стыр тасы дæн ме фсымæртæй. Кæд хъуыддаг кæныс, уæд мæ иу æнафоны фен. Арвыкæронмæ дæр фæцæудзынæн демæ. Дзылæу сагтыл абадти, æмæ Нартæм рараст. Дурæмбондæй рахызти, иучысыл ауади 'мæ 'рбаййæфта иу хуымы кæрон иу къаннæг лæппуйы тухæнтæгæнгæ. Дзылæу æй фæрсы: – Цы кæныс, лæггаг? – Мæ фыд фæрынчын, æмæ нæ хуым æнæласт у. Ацы сагтæ æнæхъæн быдыр дæр баласдзысты. Адæг ацараз, дæ хорзæхæй, æмæ мын баххуыскæн. Стыр бузныг дæ фæуыдзынæн. Дзылæу тулдзбæлæстæ рацагъта, æмæ адæг абыдта. Лæппуйы адæгыл авæрдта. Хуым баластой æмбойны. – Фæсмон ма фæкæ дæ лæггадыл, – загъта лæппу, – алас адæг дæхицæн. Мæнæн дæр кæд мæ фыд фæсæрæн уаид. Æмæ дæм уæд æз дæр зындзынæн. Дзылæу адæгыл нæргæ рацыди. Изæрдалынгтæ кодта, афтæ сæхимæ 'рфардæг и. Хъуыдыты ацыди: "Уæдæ чи уыдаид, цымæ, уыцы къаннæг лæппу? Фæлæ баххуыскæнын удыбæстæ у. Æмæ йын хæлар уæд мæ фæллой." Сагты сæ кæрты 'рбаста Дзылæу. Стæй йæ хуыссæны афынæй. * * * Къаннæг лæппу дæр йæ фыдмæ бацыди. – Бузныг Дзылæуæй – иу Хуыцауы уарзон лæппу Нартæй. Уым мæм фæкасти. Æххуыс дыууæрдæм у зæгъгæ загъта зæронд лæг. – Дæ зæрдыл æй бадар. Кæм тыхса, уым та йын-иу ды баххуыскæн. Дзылæу афтæ фæллад уыди, æмæ, райсом куыд æрбабон, уый зонгæ дæр нæ бакодта. Болатбæрзæй фестади, æмæ сагты ку' ауыдта, уæд афарста йæ фыды. Ацы сагтæ та кæй ысты? – Фен-ма Дзылæуы. Кæд ам и, уæд уый уыдзысты. Кæд ам нæй, уæд та Борæйы афæрс. Болатбæрзæй йæ асгæрста Дзылæуы йæ хуыссæны. – Ам ис Дзылæу. Сæ ныхæстæй райхъал и Дзылæу, æмæ рудзынгæй ракаст. Йæ хуыз йæхимæ нал уыди. Æмæ йæ фæрсы Сæуæссæ: – Цавæр фæллад бакодтай, хуызæртау дæ куы нæ уал и? – Ницы дæн фæллад! – Уæдæ та ды дæр кæд никæй федтай! – Федтон бæгуыдæр – æртæ гуымиры хойы. Мæ бон æй зæгъын дæр нæу. – Уый æнцонтыл рахæссæн нæй. Нæдæр ын рахæссæн ис, нæдæр бадзурæн ис æнцонæй семæ. Уыдонæн сæ цæрæнбынатмæ цъиу дæр нæ батæхдзæн. – Уый та ныр мæхицæй кæнгæ у. – Бар дæхи, фæлæ арæхстгай. Дзылæу бацыди Болатбæрзæймæ 'мæ йæм дзуры: – Мемæ дын æнæцæугæ нæй, æрмæст дæ иу нард фæхсын рахæссын ма ферох уæд. Болатбæрзæй бæхтæ сифтыгъта, нард кусарт дымитбосыл абаста. – Цæттæ стæм, Дзылæу! Абадтысты сæ бæхтыл, æмæ фæцыдысты гуымир-уæйгуытæм. Æризæр и, æмæ Дзылæу бахъæркодта уæйгуытæм: – Ам ыстут, цы? Хъæрмæ ничи ракасти. – Кæм ыстут, фысымтæ? – дыггаг хъæр та бакодта. Уæддæр та ничи ракасти. Æртыггаг хъæр бакодта: – Иу уæ æгас нал у? Кæм ыстут? Уæд чызг дзуры йе фсымæртæм: – Бын бауат, цавæр ыстут? Акæсут-ма, чи у? Уæд та тыхст адæймаг... Кæстæр гуымир æм рауади. – Ахсæв мæ фысым фæу, – загъта Дзылæу. – Къахæй бирæ фæцыддæн, æмæ ныффæлладдæн. Нæхимæ та хæддзæ нал бауыдзынæн. Бакодта йæ мидæмæ уæйыг. Чызг катайыл ысси: "Ныр исты куы срæдийа, уæд йæхи 'рбайсафдзæн уыцы лæппу". – Фарн а хæдзары! – Фæрнæйдзаг у. Æрбадын æй кодтой. Æртæ гуымиры фестадысты. Иу саджы мард бакойкодта, иннæ арт æндзæрста, æртыггаг сугтæ хаста. Уыдон сæ куыстытæ куыд кодтой, афтæ уæйгуыты хо æмæ Дзылæу та сусæг ныхасыл фесты. – Мацы срæди!.. Æмæ иунæг дæ? – афарста йæ чызг. – Ме фсымæр нæм æнхъæлмæкæсы. – Иууылдæр куы бафынæй уой нæ бинонтæ, уæд алидздзыстæм. Фæлæ нæ куитæ базондзысты. – Фæхсын цын рахаста ме фсымæр. * * * Гуымиртæ æхсæвæр ацæттæ кодтой. Фынг æрывæрдтой, æмæ дзурынц Дзылæумæ: – Айс, ахæр, уазæг. Дзылæу иу арм ыстыдта, æмæ уæд гуымиртæ дæр бавнæлдтой хæрынмæ. Амыртмырткодтой саджымард, æмæ схуыссыдысты. Дзылæу хуыссыди хицæнæй. Фæсæмбисæхсæв гуымиртæ фыдфынæй баисты. Дзылæу сыстади. Уæдмæ Болатбæрзæй куитæн нард фæхсын аппæрста, æмæ куиты рæйынмæ нал æвдæлд. Болатбæрзæй рудзынджы бын балæууыди, æмæ йæм Дзылæу дзуры: – Дæ кард мæм ысдæдт – æвдузæнтæ стонон. Болатбæрзæй йæм кард ыслæвæрдта, æмæ Дзылæу æвдузæнтæ стыдта. Ралæвæрдта чызджы, æмæ йæ Болатбæрзæй рахаста. Дзылæуæй йæ кард æрбайрох и, æмæ сабыр рацæйхызти. Фæлæ йын дуар рахаудта, æмæ гуымиртæй иуы ныхыл сæмбæлд. – Амардтай мæ, гъеуый, æмæ кæцы дæ? – ныхъхъæркодта гуымир. Хъæрмæ куыйтæ срæйдтой. Дзылæу рагæпласта. Сисамадыл рацæйхызти, фæлæ йæ ацахстой куыйтæ. Хъæрмæ иннæ гуымиртæ дæр фехъал ысты. Бæстæ сæ сæрыл систой. Сæ хойы абæрæгкодтой, фæлæ ма цы ссардтаиккой! Дзылæу тыхамæлттæй аирвæзти – йæ фæдджи йын атыдтой куыйтæ. Гуымиртæ йæм æркастысты, æмæ кæстæр гуымир загъта: – Уый нæ уазæджы фæдджи у! Дуæрттæ фегæмттæластой æртæ уæйыджы, æмæ æртæрдæм алæбурдтой. Дзылæу иу бæрзондмæ бахæддзæ и. Хистæр гуымир æй баййæфта, æмæ хæцынтæ систой. Хохы фæхсты йас дуртæй кæрæдзийы хостой. Дуртæ лыстæг уыр кодтой, æмæ коммæ лæбырдысты. Кæрæдзимæ армæй бавнæлдтой. Хистæр гуымир Дзылæуы базыг фездыхта. Уæд Дзылæй йæ иннæ къухæй гуымиры ныххурхкодта, æмæ йæ фехста айнæджысæрæй. Дзылæй, йæ цонг æлвæст, афтæмæй коммæ 'рцæйхызти. Фæлæ йыл лæсæн æрцыд, æмæ йæ дуртæ хойгæ рахастой, æмæ лæппу доны былмæ ныххаудта. Баззади иунæгæй, æмæ йæ цæфтæй туг фæцыд. Йæхи æрыхсын дæр йæ бон нал уыди, афтæмæй уым талынгмæ баззад. Болатбæрзæй æмæ гуымирты хо уыууылты рацæйцыдысты, æмæ Дзылæуы ауыдтой. – Мемæ цæ чи хæцыди, уый хохы сæр баззади. Фен-ма йæ, æгас у æви мард у? – загъта Дзылæу Болатбæрзæйæн. Болатбæрзæй хохы сæрмæ суади. Уæдмæ гуымирты хо Дзылæуы бын дзалайæ лыстæн æркодта. Æз дæуæй фæцæуинаг нал дæн зæгъгæ загъта чызг Дзылæуæн. Дзылæу æмæ гуымирты хо боны 'рбарухсмæ кæрæдзийæ нал фæхицæн ысты. Куыддæр Бонвæрнон ысзынди, афтæ Дзылæу ыстыхсти 'мæ йæ уд систа. Ныккуыдта гуымирты хо. Болатбæрзæй кæуын фехъуыста, æмæ йæхи раппæрста хохæй. Гуымирты хо йæ цæссыгæй йæхи 'хсадта. Фæмасткодта Болатбæрзæй дæр. Стæй дзуры гуымирты хомæ: – Æгъгъæд у кæуынæн. Фæцу ныр де фсымæртæм. А Дзылæуы æз фæхæсдзынæн Нартæм, йæ фыдыуæзæгмæ. Чындз йæ чъылдым фездæхта: – Кæдæм мæ 'рвитыс? Æз нæ хæдзармæ фæцæуинаг нал дæн. Болатбæрзæй фефсæрмы и. Сынт ацарæзта мардæн. Систой йæ дыууæйæ 'мæ 'рхастой Дзылæуы Нартæм. – Сæгдзæф чындз дæм æркодтон, – загъта Болатбæрзæй йæ фыдæн. – Дзылæуы уд та дзæнæттаг баци. Фæмасткодтой Сæуæссæ 'мæ бинонтæ æгасæй дæр. Сарæзтой бæрзонд мæсыг. Идæдзчындзы йын йæ сæры бакодтой. Дзылæуы та зæппадзы бавæрдтой. Сæуæссæ дургаст кодта, æмæ йын Болатбæрзæй йæ сау сагъæс мидзæрдæмæ 'мбæрста. * * * Иубон фæрсы Болатбæрзæй йæ идæдз=чындзы: – Уыцы 'хсæв мæ кард Дзылæумæ слæвæрдтон, æмæ йын уым баззад. Бацæуин, æмæ мæ куыйтæ базондзысты. Идæдз-чындз Болатбæрзæйæн сусæг фæндаг бацамыдта. – Дæ кард, кæм аззади, уым уыдзæни. Болатбæрзæй араст и гуымиртæм. Хохы сæрмæ схæддзæ. Уым федта хистæр гуымиры мард, саусауидæй зынди 'мæ мæрдзытæф калдта. Ацыди 'мæ ауыдта гуымирты сисамæдтæ. Гуымиртæ уым нæ уыдысты. Болатбæрзæй сусæг фæндаг не ссардта. Асин ыскодта 'мæ бахызти уырдыгæй. Кард ыссардта 'мæ загъта йæхинымæр: – Ацы куыйтæн сæ хос мæнмæ и! Цъыхыры 'мæ хъæмп самадта фидæрттыл. Атр цыл бандзæрста, æмæ сæ фæздæг арвыл æмбæлди. Дыууæ гуымиры цъитийы сæрæй кастысты. – Цы диссаг уыдзæни, нæ фидæрттæй уый цавæр фæздæг кæлы? Рагæпластой, æмæ сæ къæхтыхъæрæй кæмттæ арыдтой. Болатбæрзæй цæ базыдта, æмæ комынарæджы бабадт сæ размæ. Æмæ дуррæдзæгъдæн систа. Бæстæ рыджы бын фæци. Сæ гыбаргыбур хъуысти Нартæм, æмæ идæдз-чындз Сæуæссæмæ 'рдзырдта сæ мæсыджы сæрæй: – Болатбæрзæй иунæгæй хæцы гуымиртимæ, æмæ йын баххуыс хъæуы. Сæуæссæйæн Борæ дард балцы уыди 'мæ æрæгмæ зынд. Дыггаг бон фылдæр хæст самадта Болатбæрзæй гуымиртимæ. Дардмæ хъуысти сæ гыбаргыбур æмæ сæ нæрын. Уох-хай, цыдæр æрцыди Нартыл зæгъгæ загъта Борæ. Сæхимæ 'рхæддзæ 'мæ фæрсы Сæуæссæйы: – Ай, æмæ цы у? – Уæлæ афæрс дæ идæдз-чындзы. Борæ мæсыджы бынмæ бауад æмæ хæрдмæ схъæркодта: – Уæ, менæзæгъа чындз. Ай цавæр рын у? Кæцæй цæуы? Нартæ йæ быны куы фесты. – Де фсымæр ныр дыггаг бон хæцы гуымиртимæ, æмæ тыхсы. Борæ бæхыл абадти, æмæ цæ чъылдымдзæф фæкодта гуымирты. Дыууæ гуымиры скъуымбилкодтой Борæ 'мæ Болатбæрзæйы. Гуымирты адæм загътой: "Нарты мыггаг нырма чысыл у. Фæлæ цы сты, уымæй сæттын нæ комынц. Куы фæфылдæр уой, уæд нæ бындзагъд кæндзысты. Баххуыскæнæм дыууæ гуымир-æфсымæрæн". Гуымирты мыггаг цæрц-æфсад ыскодтой. Цæст цыл кæм æххæссыдаид! Æмæ рабырстой Нартæм. Æртыггаг бон ыстынг ис мæлæтдзаг тох. Кæрдтæй хæцыдысты. Борæ дæлимонты хистæры æртæ хилы карды фистоныл æрбабаста, æмæ цæ йæ разæй айста гуымирты. Сæуæссæйы идæдз-чындз фæдзырдта зæрватыкмæ. Йæ дзыггутæй иу хил ратыдта 'мæ загъта: – Ацы хил аскъæф, æмæ йæ Болатбæрзæймæ радт. Йæ кæстæр æнгуылдзыл æй æрбатухæд! Зæрватыкк идæдз-чындзы сæрыхъуын аскъæфта, æмæ йæм дзуры Болатбæрзæймæ: – Байхъус-ма, Болатбæрзæй! – Уæ, ма мæ хъыгдар! Мæ уд мæ хъуырмæ у. – Нæй дын æнæ байхъусгæ! – Хæцгæ кæндзынæн, æмæ дзур: цы дæ хъæуы? – Мæнæ ацы сæрыхъуын дæумæ рарвыста дæ идæдз-чындз. Æрбатух æй дæ кæстæр æнгуылдзыл, æмæ уæд дæ фæллад фесæфдзæн. Болатбæрзæй райста сæрыхъуын, æмæ йын æрхауди. Куыд æй фæгуыбыркодта, афтæ цъæррæмыгъдцæф фæци. Зæрватыкк хъуын фелвæста. – Абæтт æй де нгуылдзыл. Болатбæрзæй та райста хъуын, æмæ та йын æрхауди. Афтæмæй рог цæф фæци. Зæрватыкк та æртыггаг хатт дæдты сæрыхъуын Болатбæрзæймæ. – Сæфыс, фæлæ сæрыхъуын атух дæ кæстæр æнгуылдзыл. Болатбæрзæй райста сæрыхъуын. Йæ кæстæр æнгуылдзыл æй куыд баста, афтæ галиу уæхск уæззау цæф фæци. Фæлæ æртывæр тых сæвзæрди Болатбæрзæйы уæнгты. Йæ цæф ницæмæуал æрдардта, æмæ цыл ногæй ысхæцыди гуымиртыл. Кæрон нæ уыди сæ хæстæн. Гуымиртæ 'мæ Нартæ бон изæрмæ фæхæцыдысты. Изæрæй бонмæ та ногæй сæхи цæттæ кæнын байдыдтой хæцынмæ.

Бæргъуан http://osetins.com/2008/08/06/b230rguan.html Нартæй æртæ бонцау æддæдæр Нозы фырт Бæргъуан царди. Нарты Борæимæ хæлар нæ – фыдызнæгтæ уыдысты. Æмæ дын зæрватыкк уый сæрты фæцæйтахт. Бæргъуан æм дзуры: – Кæцæй тæхыс, ацы зæрватыкк? – Кæд нырма уый нæ зоныс, уæд дæ исчи æд хуыссæнтæ хæсдзæни. Нартæ æртæ боны дæргъы тугкалæн хæст кæнынц гуымиртимæ, æмæ сæ удмæ сты. Фыццаг чиныг admin Wed, 06 Aug 2008 23:25:46 +0400

Нартæй æртæ бонцау æддæдæр Нозы фырт Бæргъуан царди. Нарты Борæимæ хæлар нæ – фыдызнæгтæ уыдысты. Æмæ дын зæрватыкк уый сæрты фæцæйтахт. Бæргъуан æм дзуры: – Кæцæй тæхыс, ацы зæрватыкк? – Кæд нырма уый нæ зоныс, уæд дæ исчи æд хуыссæнтæ хæсдзæни. Нартæ æртæ боны дæргъы тугкалæн хæст кæнынц гуымиртимæ, æмæ сæ удмæ сты. Бæргъуаны нæ бауырныдтой уыцы ныхæстæ, æмæ Хуракæсæнхохмæ ссыди. Акасти Гуымиртыбæстæм, æмæ нал зыны Гуымиртыбæстæ рыгæй. Тохы хъæр æрвнæрæгау кæны. Раздæхти фæстæмæ Бæргъуан, æмæ ныхъхъæркодта й' адæмыл: – Фæдис фæцыди, фæлæ æрымбырд ут! Бæргъуаны адæм æртæ хъæуы цардысты, æмæ дыууæ хъæуæй æрæмбырд ысты. Бæргъуан цæ фæрсы: – Исчи ма не 'рцыди? – Дæллагхъæуæй иу ызмæлæг дæр нæй. – Нырвитут цæм искæй. Нырвыстой Дæллагхъæумæ 'мæ цæ фæрсынц: – Цæуылнæ цæут фæдисы? – Мах æмбырдæй æмбырд ыстæм, фæлæ кæцырдæм цæуæм? – Нарты ныхмæ. Гуымиртæн баххуыскæнæм. Дæллагхъæу не сразы сты 'мæ загътой: – Махæн Нартимæ хæцгæйæ нæу. Кæд хæцæм, уæд гуымиртимæ. Фехъусынкодтой Бæргъуанæн Дæллагхъæуы фæнд. Æмæ Бæргъуан загъта йе фсадæн: – Нарт гуымирты куы басæттой, уæд райсом та мах басæтдзысты. Дæллагхъæу кæд æххуысмæ нæ цæуынц, уæд махæн цæстысындз ысты, æмæ цæ фæцæгъдæм. Бæргъуаны фæндыл ысразы сты æфсæдтæ. Изæрдалынг бакодтой сæхиуыл, æмæ цæм талынджы ныббырстой. Лæджы мыггаг нал ныууагътой. Усы та маргæ ничи кодта уыцы заман. Сæ хæдзæрттыл цын арт бандзæрстой, æмæ Бæргъуаны 'фсад æмæхсæвæджы араст ысты сæ фæндагыл гуымиртæн æххуысмæ. Фæцыдысты бирæ. Кæм фæлмæцгæ кодтой, кæм – тухæн. Æмæ ныххæддзæ сты иу хус быдырмæ. Дойныйæ мардысты. Иу ран дон ыссардтой, æмæ дзы зыднуæзт бакодтой. Фæрынчынтæ сты, æмæ сæ сæрæн нал уыдысты, фæлæ сæ цыд ыской кодтой уæддæр. Ныххæддзæ сты гуымиртыбæстæм Бæргъуаны 'фсад.

Зæрисæры чызг http://osetins.com/2008/08/06/z230ris230ry-chyzg.html Дæллагхъæуы ма баззад иу зæронд лæг – Зæрисæр. Ракодтой йæ Дæллагхъæуы чызг-фæсивæд, æмæ йæ фæрсынц: – Цы нын амоныс уæддæр хуыздæрæн? – Мæнмæ иу фæнд ис, æмæ уын æй нæ сусæгкæнын. Уыд ахæм хабар. Æз рынчын уыддæн. Нæ чысыл лæппу хуым бакодта, фæлæ йæ баласын йæ бон нæ уыд. Нарты Дзылæу адæг ацауæзта, æмæ йæ баластой иумæ. Нарт æххуысæн æххуыс ысты, хæстæн – хæст. Нартæн баххуыскæнын фарны хъуыддаг у, Бæргъуанæн та ацы маст ма ныббарут. Фыццаг чиныг admin Wed, 06 Aug 2008 23:28:13 +0400

Дæллагхъæуы ма баззад иу зæронд лæг – Зæрисæр. Ракодтой йæ Дæллагхъæуы чызг-фæсивæд, æмæ йæ фæрсынц: – Цы нын амоныс уæддæр хуыздæрæн? – Мæнмæ иу фæнд ис, æмæ уын æй нæ сусæгкæнын. Уыд ахæм хабар. Æз рынчын уыддæн. Нæ чысыл лæппу хуым бакодта, фæлæ йæ баласын йæ бон нæ уыд. Нарты Дзылæу адæг ацауæзта, æмæ йæ баластой иумæ. Нарт æххуысæн æххуыс ысты, хæстæн – хæст. Нартæн баххуыскæнын фарны хъуыддаг у, Бæргъуанæн та ацы маст ма ныббарут. Зæрисæры чызг сыхыл азылди, æмæ сæ сыхы чызг-фæсивæды йемæ тархъæдмæ акодта. Иу тулдзбæласы цур æрæмбырд ысты, æмæ бахордтой æрдхæрæны ард. Уыйфæстæ сæхи хæстахуыр кодтой. Милмæ фæлвæрдтой, кардæй хæцыдысты. Къуырийы дæргъы гуымиртæ 'мæ Бæргъуаны 'фсæдтæ æнцой нæ уагътой Борæ 'мæ Болатбæрзæйы. Къуырийы фæстæ та ногæй ысхæцыдысты. Æмæ цæ Зæрисæры чызг-æфсад чъылдымдзæф фæкодтой. Бæргъуаны 'фсад куынæг байдыдтой... Зæрисæры чызг-æфсадыл ызгъæртæ конд уыди, лæгдарæсы уыдысты. Æмæ цæ ничи зыдта, чи сты, уый. Уæд, Болатбæрзæй дзуры Борæмæ: – Чи уыдзысты ацы 'фсад? – Зын зæгъæн у. Чи сты, уый фæсхæст рабæрæгуыдзæн. Æхсæвы гуымиртæ авд хатты фæфылдæр ысты, стæй куы 'рбабон, уæдта ногæй хæцын байдыдтой. Зæрисæры чызг дæр йе фсадимæ смидæг и гуымирты астæу. Æртывæр фыддæр ысхæцыдысты. Болатбæрзæй гуымирты афтæ фæцагъта, æмæ дон нал зынди сæрыкъуыдыртæй. Фæлæ та цæ дыггаг бон ногæй хæцгæйæ уыдта. Фæхæцыдысты бон-изæрмæ, æмæ изæры Болатбæрзæй Луанылæгæтмæ бафтыди. Борæ нал федта Болатбæрзæйы. Болатбæрзæйыл гуымиртæ хох бафæлдæхтой. Æмæ ахсты бахаудта лæппу. Луанылæгæты гуымирты хистæр Æвдсæроны 'фсымæр аууоны йæ фæллад уагъта, æмæ йæм Болатбæрзæй дзуры: – Ды та кæцы дæ? – Æз де уазæг, ма мæ амар! Æвдсæрон уæйыджы кæстæр æфсымæр дæн. М' амардæй дыл ницы бахæцдзæн, фесæфдзынæ, æмæ ды дæр ам бамбидзынæ. Фæлтау дæ ауадзынкæндзынæн мæ сæры аргъмæ. Болатбæрзæй йæ нал фæцагайдта. Борæ та Болатбæрзæйы агуырдта. Æмæ талынджы, хæст куы банцади, уæд Борæ сæхимæ фæцæйцыд. Луанылæгæты фæрсты æрцæйызгъордта, æмæ йæ Болатбæрзæй базыдта. – Бафæрс-ма-иу нæхимæ, цы сæртæ алыгкæнын, уыдон та дыггаг бон куы райгас вæййынц. Æмæ уый цæй аххос у? Борæ нæ базыдта Болатбæрзæйы. Фæлæ уæддæр сæхимæ фæрсы Сæуæссæйы: – Сæртæ ракæнæм, доны цæ бакалæм, фæлæ та райсоммæ райгасвæййынц, æмæ хæцын байдайынц. Уый, цæмæн афтæ у? – Уæ, æвзæртæ, хæцын нæ зонут. Гуымирты хæст сымах афтæмæй нæ фæуыдзыстут. Уыдонмæ сидын куыдхистæрæй хъæуы, кæннод кæстæры сæр хистæр йæхиуыл асæрфы, æмæ та райгасвæййы. – Ме фсымæр дæр, нæ зонын, цы фæуыдаид... – Уый гуымиртæ хинæй æрцахстаиккой. Уыдонмæ йæ хъæуы агурын. Уæд Борæ нызгъордта Куырдалæгонмæ. – Мæ карды ком мын фæцыргъдæркæн. Куырдалæгон кард сырх зынг ыскодта, æмæ йæ уыйфæстæ сойæсæрстæй цъитидоны нытътъыста. Кард сыгъдæг болат фестади. Æмæ Борæ фæстæмæ ратындзыдта. Райсомы та хур куыддæр ыскасти, афтæ авд æфсымæры хистæр Æвдсæрон радыгай æрвыста гуымирты, фæлæ цæ Борæ быныцагъд кодта. Æвдсæронæн дæр ма цы гæнæн уыд, уынгæджы фæци, æмæ загъта: – Фæуадз мæ иу къуыри. Фенон ма мæ кæстæр æфсымæры. Стæй мæ амар. – Дзырд мын радт, ме фсымæры дæр мын кæй æркæндзынæ. Уый йын ард бахордта. Æвдсæрон уæйыг Луанылæгæтмæ суади 'мæ хох рафæлдæхта. Цæугæ де фсымæрмæ зæгъгæ йын загъта Болатбæрзæйæн. – Æмæ ды кæдæм цæуыс? – Къуыримгъуыдæй дзы мæхи ракуырдтон. Мæ иунæг æфсымæр ам уыди, уый зыдтон. Уадзгæ дæр дæ уый тыххæй акодтон. Уыййæддæмæ ам бамбыдаис. Болатбæрзæй ауагъта Æвдсæроны. Уый йе фсымæры аскъæфта, æмæ йæ уæйгуытæм ысхаста. – Авд æфсымæры уыдыстæм, фондзæй цагъды фестæм. Мæхицæн дæр мæ кæрон æрцыди, фæлæ гъиай нæ кæстæр у, æмæ уе уазæг уæд. Æмæ скуыдта Æвдсæрон. – Цæуыл кæуыс, æгас куы дæ? – Нартыл нæ бон тых кæнын нæу. Уагæры ма фылдæр куы бауой! Уæд цын тыхгæнæг тых нал ыссардзæн. Уыцы ныхас уæйгуытæм тæлммæ фæкасти æмæ загъта сæ хистæр: – Хорз бакодтай, æмгъуыд кæй райстай, уымæй. Мах уæдмæ 'фсад ыскæндзыстæм, æмæ дæм зындзыстæм. Æвдсæрон раздæхти. Уæйгуыты хистæр æфсад æрæмбырдкодта гуымиртæй æмæ уæйгуытæй. Арвæй уал æртахы не рхаудтаид, уыдон цас уыдысты. Æвдсæрон дæр та хæцын райдыдта. Уæд фæзындысты уæйгуыты хистæры 'фсæдтæ. Зæрисæры чызг цæ куы федта, уæд загъта: – Фылдæр æфсадæй та 'рцæуынц гуымиртæ. Сæхи ныццавтой чызг-æфсад, æмæ Бæргъуаны 'фсæдты бынтон ыскуынæгкодтой. Бæргъуанæн гæнæн нал уыди, æмæ фæцæйлыгъд, фæлæ Зæрисæры чызг йæ размæ февзæрди 'мæ йæм дзуры: – Гъей, лидзгæ бæргæ кæныс, фæлæ кæдæм? Кæрдтæм февнæлдтой. Зæрисæры чызгæн йæ сæрзæнт æрхауди, æмæ йæ дзыггутæ 'ркалдысты. Болатбæрзæй уæд йе фсымæрмæ 'рцæйцыди, ауыдта чызджы, æмæ йæм хибарæй хъавыди. Ницы загъта Борæйæн. Чызг-æфсад се хсæн фæкодтой Зæрисæры чызджы. Йæ сæрзæнт ыл акодтой, æмæ та схæцыдысты гуымирты 'фсæдтимæ. Бон-изæрмæ фæхæцыдысты. Изæры ныууагътой сæ хæцын. Зæрисæры чызг Бæргъуаны сæр ахауын кодта, æмæ йæ талынджы Дæллагхъæумæ 'рхаста. Хъилыл æй ныссагъта, æмæ йæ сæвæрдта, Бæргъуан кæй фæцагъта, уыдонæн сæ зæппадзы сæрмæ. Йæхæдæг та æмæхсæвæджы ацыди йæ чызг-æфсæдтæм. Райсомы Зæрисæр зæппадзыл ауыдта Бæргъуаны сæр хъилыл сагъдæй. Хъæу базмæлыди 'мæ цинкодтой сеппæт дæр Бæргъуаны сæфтыл. Гуымиртæй ма чи баззади, уыдон Борæмæ барвыстой: "Бауадз нæ улæфын бонæмгъуыдмæ". Борæ сразы 'мæ загъта Болатбæрзæйæн: – Мах дæр уал нæ фæллад ысуадзæм. Æмæ бонæмгъуыдмæ сæ хæст ныууагътой.

Болатбæрзæй http://osetins.com/2008/08/06/bolatb230rz230jj.html Болатбæрзæй æнкъардкодта, æмæ йæ Борæ базыдта. Иуизæр куы уыди, уæд æй фæрсы: – Цы кæныс, ме фсымæр, бинонтæ кæнын ма 'рымыс... – Уый нæ, фæлæ, нæ фарс цы 'фсад хæцы, уыдон мæ фæнды базонын. – Æз дзы иу чызджы федтон æмæ, Нартæн цы бавæййы, уый мын æнæ базонгæ нæй ахсæв. – Дæхи уал хъахъхъæ, базондзыстæм æй! – Æнæ цæугæ йæм нæй. Фыццаг чиныг admin Wed, 06 Aug 2008 23:30:24 +0400

Болатбæрзæй æнкъардкодта, æмæ йæ Борæ базыдта. Иуизæр куы уыди, уæд æй фæрсы: – Цы кæныс, ме фсымæр, бинонтæ кæнын ма 'рымыс... – Уый нæ, фæлæ, нæ фарс цы 'фсад хæцы, уыдон мæ фæнды базонын. – Æз дзы иу чызджы федтон æмæ, Нартæн цы бавæййы, уый мын æнæ базонгæ нæй ахсæв. – Дæхи уал хъахъхъæ, базондзыстæм æй! – Æнæ цæугæ йæм нæй. Борæ ницыуал загъта, æмæ Болатбæрзæй æхсæвы хæрзæввахс бацыди чызг-æфсæдтæм. Уæд Æвдсæрон гуымир æрбацæйхъуызыди. Зæрисæры чызг йæхи 'хсадта, æмæ йæ буары уындæй мæй тæмæнтæ калдта. Болатбæрзæй ныхъхъавыди Æвдсæронмæ. Фат Æвдсæроны цæсты смидæг и, æмæ гуымир уыраугæ алыгъд. Зæрисæры чызг фæзылди, ауыдта Болатбæрзæйы, æмæ йæм дзуры: – Ды уыддæ, ды фехстай Æвдсæроны? – Уо, æз уыддæн. Афарста дын уæд Болатбæрзæй чызджы: – Чи дæ? Нартæн цы бавæййыс? – Нартæн хæстæг ницæмæй дæн, фæлæ цæ иу ыстыр хорз мæ зæрдыл дарын. Мæ фыд æй арæх æрымысы. Рынчын уыди нæ фыд, æмæ мæ чысыл æфсымæрæн та йæ хуым – æнæласт, æмæ йын æй Нартæй иу лæппу баласта. Нарт æххуысæн æххуыс ысты кæддæриддæр зæгъгæ фæдзуры нæ фыд ныр дæр ма. Æмæ цын мах дæр нæ рохкæнæм сæ дзæбæх. – Æмæ цæ кæцы уыди, цымæ, Нартæй? – Дзылæу æй хуыдтой. – Уый ме фсымæр уыд. Й' адæг æмæ йæ сагтæ ныр дæр нæхимæ сты. Уæд дын Болатбæрзæй æмæ Зæрисæры чызг кæрæдзийы бауарзой. Æмæ райсом бонысцъæхтæм Болатбæрзæй уым баззади. Стæй æрцыди уыйфæстæ сæхимæ. – Мæ цыд рæстмæ фæци. – загъта Болатбæрзæй Борæйæн. – Чи дын уыди уыцы чызг? – Уый Зæрисæры чызг уыди. Дзылæу цын кæддæр сæ хуым баласта адæгæй, æмæ нæм ныр æххуысмæ 'рцыди. Чызг-æфсад æркодта. Бонæй та ногæй хæст ыстынг и. Болатбæрзæй ысмидæг и гуымиртæ 'мæ уæйгуыты 'хсæн. Уыйас æфсад Болатбæрзæйы се хсæн фæкодтой, æмæ йæ 'рцахстой. Болатбæрзæй цæ бирæ фæцагъта. Изæры та ныууагътой сæ хæст. Гуымиртæ 'мæ уæйгуыты 'фсад кæрдтæй цавтой Болатбæрзæйы. Фæлæ сæ кæрдтæ цъулатæй истой, иу хъуын дæр н' алыгкодтой. Уæд ын йæ уæнтырдыгæй сысчъилкодтой йе згъæр. Уым ын гомæй федтой йæ буар. Арцыл æй систой. Æрсагътой арц зæххыл, æмæ йæ афтæмæй хъеллаугæнгæ ныууагътой тыгъд быдыры. Борæ нæ базыдта Болатбæрзæйы сæфт, æмæ талынджы бацыди чызг-æфсадмæ. Зæрисæры чызгмæ бадзырдта 'мæ йæ фæрсы: – Ме фсымæр нæ зыны, кæд сымахмæ нæй? – Нæй ам. Уый абон æфсады 'хсæн бахауд, æмæ кæд уа, уæддæр уыдонмæ. Акастысты дыууæ, æмæ федтой арцыл иу цыдæр хъеллаугæнгæ. Зæрисæры чызг дзуры йе фсадмæ: – Цæуын иунæгæй, уæртæ хъеллау чи кæны, уымæ, хъуамæ йæ рахæссон. – Уæ, иунæгæй дын зын уыдзæни! Искæй нæ ауадз æмбалæн. – Ничи мæ хъæуы. Æмæ араст и Зæрисæры чызг, æмæ бадзырдта Æвдсæронмæ: – Д' ард – де уазæг, ды куы фæсайай, æмæ мæм æргом куы нæ рацæуай! – Фод афтæ! Æвдсæрон дæр æргомæй рацыд йæ бæхыл, æмæ уæйгуыты 'фсад гуымиртимæ ракалдысты йемæ. Зæрисæры чызг æм дзуры: – Дур фестæд, махмæ 'ввахс чи 'рбацæуа! Æмæ 'рлæууыдысты æфсад. Æвдсæрон æмæ Зæрисæры чызг хæцынтæ систой. Кæрдтæй цæхæр акæлы, æмæ бæстæ арт ысуадзы. Зæрисæры чызг кард фæхаста, æмæ Æвдсæрон-гуымирæн йæ иу сæр атахт. Ратылд дæлæмæ, æмæ Борæйы цур банцад. Борæ сæрыкъуыдырмæ дзуры: – Æ, фæлитой! Нал дын и аирвæзæн! Зæрисæры чызг дыггаг риуыгъд ракодта, æмæ та Æвдсæроны сæртæй иу атылди, æмæ чызг-æфсæдты цур банцади. Æркастысты йæм, æмæ загътой. – Бирæ цæрæнбон дын нал и! Уалынмæ æртыггаг сæр дæр ысхъиудтытæгæнгæ доны смидæг и. Йæ фæстæ цыппæрæм, фæндзæм, æхсæзæм... Иу сæр ма уыди Æвдсæроныл æмæ дзуры: – Мауал мæ амар. Фæлтау бафидауæм – æнусты мастæй æнустæм хæлар цард хуыздæр у. – Фод афтæ! Иу къуырмагуымир фæзынди уым уыцы рæстæг. Сæ ныхæстæ цын нæ фехъуыста. Фæстæты 'рбахъуызыд æмæ дзæккорæй чызджы фæрсчытæ ныццавта. Зæрисæры чызг та кардæй нырриуыгъта Æвдсæроны. Æвдсæронæн йæ сæр ахауын кодта. Къуырмагуымиры та йе фцæгготæй фелвæста, Болатбæрзæйы æд арц раскъæфта, æмæ 'рцыди Борæйы цурмæ. Борæ къуырма гуымиры дыууæ фарсты акодта. Болатбæрзæйы 'рхастой Нартæм, æмæ йын зæппадз ыскодтой. Уым æй бавæрдтой. Стæй йын йæ уæлкъæсæр къуырмагуымиры иу æрдæг сæвæрдтой, йæ иннæ 'рдæг та йын куыйтæн аппæрстой. Гуымирты хистæр уый куы федта, уæд нал ауагъта хæцынмæ йе фсады 'мæ дзуры Борæмæ: – Нæ хæст уал ныууадзæм. Борæ дæр фæллад уыди, æмæ сразы и. Уыйадыл сæ хæст ныууагътой, æмæ фæцыдысты.